بە مەبەستی بەدواداچوون بۆ کێشە و کەموکووڕییەکانی کەرتی تەندروستی، قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیران سەردانی بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی تەندروستیی سلێمانی کرد و لەگەڵ دکتۆر سەباح هەورامی، بەڕێوەبەری گشتی و بەرپرسانی بەڕێوەبەرایەتییەکە کۆبووەوە.

لە کۆبوونەوەکەدا قوباد تاڵەبانی سوپاسی بەڕێوەبەران و پزیشکان و کارمەندانی کەرتی تەندروستیی پارێزگای سلێمانی کرد کە سەرباری هەموو کێشە و قەیران و گرفتەکانی بەردەمیان، بە هەوڵ و ماندووبوون و شارەزایی خۆیان نەک هەر نەیانهێشتووە کەرتی تەندروستی پەکی بکەوێت، بەڵکو بە شانازییەوە تەندروستیی سلێمانی لەسەر ئاستی کوردستان و عێراقدا پێشەنگە لە خزمەتکردنی هاوڵاتییاندا.

جێگری سەرۆکوەزیران راشیگەیاند شانازی بە کەرتی تەندروستیی سلێمانییەوە دەکات و دڵخۆشە کە کەرتی تەندروستی لە دەستێکی ئەمیندایە.

دواتر هەڵسەنگاندن کرا بۆ پلانە نوێیەکانی بەڕێوەبەرایەتییەکە بۆ باشتر خزمەتکردنی هاوڵاتییان. لەم چوارچێوەیەدا قوباد تاڵەبانی پشتیوانی خۆی بۆ جێبەجێکردنی پلانە نوێیەکان راگەیاند و ئامادەیی دەربڕی بۆ دابینکردنی ئامێرە پێویستەکان بۆ جێبەجێکردنی پلانەکان.

لە بەشێکی دیکەی کۆبوونەوەکەدا بە ئاماژەدان بە دۆخی ئاڵۆزی ناوچەکە و کاریگەریی لەسەر کەرتی تەندروستی، گفتوگۆکرا لەبارەی ئامادەکارییەکان و گرتنەبەری هەندێک رێوشوێنی پێویست. جێگری سەرۆکوەزیران دڵنیاکرایەوە لەوەی کەرتی تەندروستی لە ئامادەباشی تەواودایە بۆ هەر حاڵەتێکی نەخوازراو.

کلیڤلاند کلینیک هۆشداری لەبارەی بەکارهێنانی لەڕادەبەدەری شیرینکەرە دەستکردەکانەوە دەدات.

کلیڤلاند کلینیک ئاشکرای دەکات، بەکارهێنانی بێسنور و لەڕادەبەدەری شیرینکەرە دەستکردەکان لەلایەن تووشبووانی شەکرەوە، ئەگەری تووشبوون بە جەڵتەی دڵ و مێشک زیاددەکات.

شیرینکەرە دەستکردەکان یەکێکن لە جێگرەوە سەرەکییەکان بۆ توشبووانی شەکرە و چەندین جۆری جیاوازیان هەیە، لەوانەش ستیڤیا، ئەسپارتام و سوکرالۆس.

شیرینکەرە دەستکردەکان وزەیەکی کەم لەخۆدەگرن و لەڕووی تامەوە زۆر شیرینترن بە بەراورد بە شەکری ئاسایی و بە هیچ جۆرێک ئاستی شەکری خوێن بەرز ناکەنەوە.

کلیڤلاند کلینیک، کە یەکێکە لە دامەزراوە تەندروستییەکانی ئەمریکا دەڵێت، ئەگەر شیرینکەرە دەستکردەکان لەلایەن توشبووانی شەکرەوە بە شێوەیەکی گونجاو و مامناوەندی بەکاربێن، دەکرێت توشبووانی شەکرە بپارێزن بەبێ ئەوەی هیچ زیانێکیان هەبێت و تەناتە دەشێت لە ئامادەکردنی خواردنیشدا بەکاربهێنرێن.

دامەزراوەکە دەڵێت، هەرچەندە بەکارهێنانی ئەم شیرینکەرە دەستکردانە سودبەخشە، بەڵام دەبێت بەکارهێنانیان لە سنوری ئاسایی تێنەپەڕێت، چونکە مەترسیی جەڵتەی دڵ و مێشک دەهێننە ئاراوە.

لە چوارچێوەی سودی شیرینکەرە دەستکردەکاندا، کلیڤلاند کلینیک ئاماژە بەوە دەدات کە بەکارهێنانی ئەم جۆرە شەکرە وا دەکات ددانەکان کەمتر کلۆرببن و تەنانەت دەشێت کەسانی ئاساییش بەکاریبهێنن ئەگەر ویستی دوورکەوتنەوەیان لە شەکری سپی هەبێت.

بەگوێرەی دوایین بڵاوکراوەکانی رێکخراوی تەندروستیی جیهانی، نزیکەی 1 ملیار کەس لە جیهاندا بەدەست نەخۆشیی شەکرەوە دەناڵێنن و نیشانە باوەکانی نەخۆشییەکە بەگشتی خۆیان دەبیننەوە لە تینوێتیی لەڕادەبەدەر، زۆرمیزکردن، ماندوویەتی و دابەزینی لەپڕی کێش.

لەگەڵ هاتنی وەرزی زستان و پڕبوونی رەفەی مارکێتەکان بە شیرینی، زۆر کەس ئەوەیان لەبیردەچێت کە ئەم وەرزە خۆی جێگرەوەی تەندروستی و سروشتیی تێدایە، پسپۆڕانیش رێنمایی دەدەن کە دەبێت چوار جۆر میوە ببنە بەشێک لە خۆراکی رۆژانەمان.

رۆب هۆبسۆن، پسپۆڕی خۆراک ئاماژە بەوە دەکات، لەبری کڕینی شیرینی و ئەو خواردنانەی دەوڵەمەندن بە شەکر و چەوری و دەبنە هۆی بەرزبوونەوەی کتوپڕی شەکری خوێن، پێویستە سێو، هەرمێ و تووەکان لە ماڵەکاندا هەبن.

ئەمانە گرنگترین میوە زستانییەکانن کە هۆبسۆن پێشنیاریان دەکات:

توی رەش:
دەوڵەمەندە بە ریشاڵ و مادەی ئەنسۆسیانین کە بۆ تەندروستی دڵ، بۆرییەکانی خوێن و مێشک بەسودە، لە هەمان کاتدا رێژەی شەکر تێیدا کەمە. ئەم میوەیە دژە ئۆکسانی بەهێز و ڤیتامین C و Kـی تێدایە. دەتوانرێت بەیانیان لەگەڵ ماست یان شۆفان بخورێت.

هەرمێ:
سەرچاوەیەکی نایابی ریشاڵە بەتایبەت ئەگەر بە توێکڵەوە بخورێت، یارمەتی هەرس دەدات و کێشەی قەبزی چارەسەر دەکات کە زۆرجار بەهۆی سەرماوە دروست دەبێت. هەروەها ڤیتامین C، پۆتاسیۆم، ڤیتامین B و مادەی پۆلیفینۆڵی تێدایە کە بۆ بۆرییەکانی خوێن باشە.

سێو:
بە یەکێک لە بنەماکانی خۆراکی زستان دادەنرێت بەهۆی بوونی ریشاڵی تواوە (پێکتین) کە بۆ تەندروستی ریخۆڵە و دابەزاندنی کۆلیسترۆڵی خراپ بەسودە. توێژینەوەیەک لە ساڵی 2019 دەریخستووە خواردنی دوو سێو لە رۆژێکدا کۆلیسترۆڵی خراپ دادەبەزێنێت.

توی سوور:
ئەم میوەیە بەناوبانگە بە توانای پاراستن لە هەوکردنی میزەڵدان، چونکە مادەی تێدایە رێگری دەکات لەوەی بەکتریای ئیکۆلای بە دیوارەکانی میزەڵدانەوە بنووسێت. توێژینەوەیەکی ساڵی 2024 دەریخستووە خواردنەوەی شەربەتەکەی ئەگەری تووشبوون بە هەوکردنی میزەڵدان بەڕێژەی 54% کەم دەکاتەوە، هەروەها سیستمی بەرگری لەش لە زستاندا بەهێز دەکات.